Onze laatste duikdag is aangebroken. Ik heb mogen kiezen waar we naar toe gaan, en mijn keuze is gevallen op de duiksite Jahir. Hier heb ik op 2 eerdere duiken diverse soorten octopussen en zeepaardjes gezien en heel veel (flamboyant) cuttlefish, misschien wel mijn lievelings-onderwater-wezens. Ook voor 2 anderen is het de laatste duikdag en ze lijken tevreden met mijn keuze. Na 10 minuten komen we de eerste octopus tegen. We fotograferen en filmen uitgebreid. Uit onze ooghoek zien we een Flounder rondjes om ons en de octopus heen zwemmen maar we slaan er geen acht op. Als we na een paar minuten verder willen zwemmen kijk ik nog 1 keer om….. De Flounder zet de aanval in en neemt een van de poten van de octopus in zijn bek, schudt een keer zijn hele lijf en zwemt dan weg met de poot nog half uit zijn bek. De octopus blijft verschrikt achter en ik slaak een kreet door mijn automaat. Wat wreed! Maar de Flounder zijn honger is nog niet gestild en hij komt terug en neemt de octopus in zijn bek. Een beetje bijten en schudden en dan is de octopus nog 2 armen kwijt. De octopus ‘hinkt’ over de bodem weg en ik blijf in shock achter. Wat heftig! Als de Flounder nog een keer terug komt jagen we hem weg maar we vrezen dat de uren (of minuten) van deze octopus geteld zijn…. Wat een droevenis.

Verder op zien we gelukkig wat vrediger beelden met 2 schattige cuttlefish die samen op zwemmen, 2 nudibranches die kop-staart over de bodem kruipen. En een flamboyant cuttlefish die op een paar meter gevolgd wordt door een nog kleinere soortgenoot. Aan het einde van de duik komen we 2 zeepaardjes tegen die samen in wat takken hangen tot een van de 2 besluit de benen (of de staart?) te nemen en een reis over de zeebodem begint. Ik film hem ruim een minuut terwijl hij op zijn staart en soms op zijn buik over de zeebodem stuitert. Prachtig!

Tijdens het oppervlakte-interval vertellen we het horror-verhaal van de octopus en de flounder en bedenken dan pas dat we hier niets van gefotografeerd of gefilmd hebben. Enerzijds vergeten door de schok van het tafereel, maar anderzijds ook omdat dat wel echt onderwater-ramp-toerisme zou zijn.

De tweede duik is op een site die door een van de andere vertrekkers is aangevraagd: Police Pier. Juriaan is hier nog niet geweest want we hebben hier gedoken op de dag dat hij aan wal bleef vanwege zijn oren. Maar gelukkig is het zand en het rif nog net zo mooi en vol leven als tijdens de duik eerder deze week. Wederom octopussen, flamboyants, pipefish en aan het einde, als slagroom of kers op de taart: een Gigant Frog Fish. Briljante wezens. Zo lelijk maar daardoor ook weer zo mooi!

Na de lunch werken we ons logboek bij en geven we onze gids Gerry een flinke fooi want we hebben een topweek gehad hier in Lembeh. Werkelijk geen beest dat we hadden willen zien of waar Lembeh bekend omstaat hebben we gemist (behalve de Harlequin Shrimp dan misschien) en alles kregen we in een soort samenvatting vandaag nog eens langs (behalve dan ook de uitermate giftige blue ringed octopus, maar een kniesoor die daar op let want die hadden we deze week al een aantal keer gezien). Heerlijk weekje! Nu nog een diner, een nacht, een ontbijt en dan vangen we onze reis van 30+ uur aan terug naar huis. Maar met een hoofd vol prachtige herinneringen en een iPad vol foto’s en filmpjes! Wat zijn Bunaken en Lembeh toch briljant!

Onze laatste duikdag is aangebroken. Ik heb mogen kiezen waar we naar toe gaan, en mijn keuze is gevallen op de duiksite Jahir. Hier heb ik op 2 eerdere duiken diverse soorten octopussen en zeepaardjes gezien en heel veel (flamboyant) cuttlefish, misschien wel mijn lievelings-onderwater-wezens. Ook voor 2 anderen is het de laatste duikdag en ze lijken tevreden met mijn keuze. Na 10 minuten komen we de eerste octopus tegen. We fotograferen en filmen uitgebreid. Uit onze ooghoek zien we een Flounder rondjes om ons en de octopus heen zwemmen maar we slaan er geen acht op. Als we na een paar minuten verder willen zwemmen kijk ik nog 1 keer om….. De Flounder zet de aanval in en neemt een van de poten van de octopus in zijn bek, schudt een keer zijn hele lijf en zwemt dan weg met de poot nog half uit zijn bek. De octopus blijft verschrikt achter en ik slaak een kreet door mijn automaat. Wat wreed! Maar de Flounder zijn honger is nog niet gestild en hij komt terug en neemt de octopus in zijn bek. Een beetje bijten en schudden en dan is de octopus nog 2 armen kwijt. De octopus ‘hinkt’ over de bodem weg en ik blijf in shock achter. Wat heftig! Als de Flounder nog een keer terug komt jagen we hem weg maar we vrezen dat de uren (of minuten) van deze octopus geteld zijn…. Wat een droevenis.

Verder op zien we gelukkig wat vrediger beelden met 2 schattige cuttlefish die samen op zwemmen, 2 nudibranches die kop-staart over de bodem kruipen. En een flamboyant cuttlefish die op een paar meter gevolgd wordt door een nog kleinere soortgenoot. Aan het einde van de duik komen we 2 zeepaardjes tegen die samen in wat takken hangen tot een van de 2 besluit de benen (of de staart?) te nemen en een reis over de zeebodem begint. Ik film hem ruim een minuut terwijl hij op zijn staart en soms op zijn buik over de zeebodem stuitert. Prachtig!

Tijdens het oppervlakte-interval vertellen we het horror-verhaal van de octopus en de flounder en bedenken dan pas dat we hier niets van gefotografeerd of gefilmd hebben. Enerzijds vergeten door de schok van het tafereel, maar anderzijds ook omdat dat wel echt onderwater-ramp-toerisme zou zijn.

De tweede duik is op een site die door een van de andere vertrekkers is aangevraagd: Police Pier. Juriaan is hier nog niet geweest want we hebben hier gedoken op de dag dat hij aan wal bleef vanwege zijn oren. Maar gelukkig is het zand en het rif nog net zo mooi en vol leven als tijdens de duik eerder deze week. Wederom octopussen, flamboyants, pipefish en aan het einde, als slagroom of kers op de taart: een Gigant Frog Fish. Briljante wezens. Zo lelijk maar daardoor ook weer zo mooi!

Na de lunch werken we ons logboek bij en geven we onze gids Gerry een flinke fooi want we hebben een topweek gehad hier in Lembeh. Werkelijk geen beest dat we hadden willen zien of waar Lembeh bekend omstaat hebben we gemist (behalve de Harlequin Shrimp dan misschien) en alles kregen we in een soort samenvatting vandaag nog eens langs (behalve dan ook de uitermate giftige blue ringed octopus, maar een kniesoor die daar op let want die hadden we deze week al een aantal keer gezien). Heerlijk weekje! Nu nog een diner, een nacht, een ontbijt en dan vangen we onze reis van 30+ uur aan terug naar huis. Maar met een hoofd vol prachtige herinneringen en een iPad vol foto’s en filmpjes! Wat zijn Bunaken en Lembeh toch briljant!

We hebben inmiddels weer een redelijk ‘vaste’ boot en sinds de eerste dag op Lembeh zijn een Brits – Australisch stel onze duikmaatjes. We delen een gids en zitten vaak ‘s avonds als een van de weinigen nog wat te borrelen na het eten. We besluiten vandaag alleen 2 ochtendduikjes te doen en ons niet al te veel uit te sloven De duikjes zijn rustig: geen stroming en bij de eerste duik ook nog geen gedoe. En helaas ook niet heel veel leven dat het de moeite waard vindt om even langs onze lens te zwemmen. Maar gelukkig treffen we 2 prachtige frog fish die keurig blijven zitten en poseren.

Na het oppervlakte-interval liggen wij al in het water als de dame van het Australische stel een back-roll doet en met haar octopus (reserve-ademautomaat) achter een bankje blijft hangen en haar roll wordt bruut verstoord en ze wordt min of meer door haar slangen tegen de boot aangeplakt. Gelukkig is het een hele relaxte vrouwe, dus geen paniek en vooral even lachen. Onze gids springt dan ook het water in en zwemt direct terug naar de boot, hij is zijn tank vergeten open te draaien. De boat crew helpt hem even en dan kunnen we….. De gids daalt wel opvallend langzaam en blijft gedurende de hele duik erg ver boven de zwarte zandbodem zwemmen, head down, niet zijn normale houding….

Als we na de duik boven komen biecht de gids op dat hij ook nog eens een zijn loodgordel was vergeten. Op zich al knap dat hij nog een stukje naar beneden kwam en dat half op z’n kop zwemmend een ruim uur volhoudt.

We doen het vandaag rustig aan. Een middagje lekker lezen, foto’s kijken (en laten zien aan iedereen hier) en een dutje op een dagbedje in een heerlijk zeebriesje. Bij de borrel zitten we met het Australische stel aan een biertje. En na het eten zetten we dat voort met de 2 Britse dames en de Zuid Afrikaanse. Een hilarische avond vol geestige verhalen, de tranen stromen over mijn wangen bij het horen van enkele doe-het-zelf verhalen van de Australische over haar, tevens zeer geestige, echtgenoot. Rond middernacht, een latertje hier, breken we op want de volgende dag uiteraard weer voor dag en dauw (lees: net na zonsopkomst) op staan.

Na het standaard ochtendritueel (Nitrox-tanks analyseren, camera’s prepareren en ontbijten) stappen we ven na 7.30 uur op de boot. Voor het Australische stel hun laatste dag. We hebben een werkelijk adembenemende duik op een onderwater rots met een swim-through en veel leven op deze, vanaf de oppervlakte niet eens zichtbare rots. Op de boot blijkt een van de Britse dames aangevallen door een Titan Triggerfish (een flinke vis doe zijn nest beschermt). De Triggerfish is met volle kracht tegen haar knie gezwommen en ze laat een duidelijke blauwe plek zien. Ik heb wel gezien dat haar gids in ‘gevecht’ was met de Triggerfish maar ik heb haar ‘botsing’ niet gezien.

De tweede duik is een traditionele muck dive. Overal in het zwarte zand zit leven, werkelijk onbeschrijfelijk. We haasten ons met onze camera’s van beest naar beest. Octopussen, zeepaardjes, een flamboyant cuttlefish, frog fish, ghost pipe fish, en een serie hele lelijke vissen die nauwelijks kunnen zwemmen maar gecamoufleerd over de bodem kruipen en waarvan ik de namen niet weet. Een duik om niet te vergeten!

‘s Middags doen we allebei een dutje in de lounge-bar-area. En daarna moet ik alweer in de benen. Om 17.30 uur vertrek ik met de Australiers en een Zweeds – Noors stel voor een nachtduik. De duiksite die gepland was blijkt nog al veel stroming te hebben dus we wijken uit naar een site aan het vasteland (ipv voor de kust van Lembeh Island). We gaan het water in en we landen bijna direct op een grote cuttlefish. Die ‘m helaas meteen al uit de vinnen maakt voor ik mijn flitser aan heb kunnen zetten, dus geen foto. Na een paar minuten stuiten we op een flinke school zilver-oranje vissen die op de kop in een grote kluwe hangen. Het ziet er prachtig uit. Wat een beetje een raadsel is, is waarom de 2 gidsen die we met z’n vijfen mee hebben eigenlijk direct weg zwemmen. Dat zullen we 10 minuten (en de rest van de duikk) later pas begrijpen. Het is druk onder water met octopussen, nudibranches, wederom een flamboyant cuttlefish. Maar iedere keer zwemmen de zilver-oranje vissen tegen ons aan en voor de lens langs.

De vissen worden aangetrokken door onze lampen en volgen ons ruim een uur lang en zijn vrij opdringerig. Ze zwemmen tegen je aan, en bij de Zweed die zonder pak duikt zelfs zijn zwem-short in. Maar al met al mag dit de pret van wederom een heerlijke nachtduik niet drukken. Jammer dat Juriaan er niet van houdt, dan zou ik het misschien nog vaker doen. Na een snelle douche eten we met de nachtduikers en Juriaan. De rest is al klaar en wij zitten aan wat ‘the naughty table’ is gaan eten (de tafel waar vaak maar een paar borden staan als de andere tafel vol zit, dus je moet er op tijd bij zijn als je aan de grote tafel wil zitten, en dat ben je na een nachtduik niet).

Het Zweeds-Noorse stel runt een duikschool aan de Noorse kust boven de poolcirkel en probeert ons er van te overtuigen daar een keer naar toe te komen. De stroming is daar heftig en het water (ijs)koud, dus ik denk niet dat dat er een keer van komt Na het eten is een flink deel van de gasten direct gaan slapen. Wij blijven hangen met de Australiers tot de bar dicht gaat, het is hun laatste avond en die laten we niet zonder pijn in onze kaken van het lachen en tranen over onze wangen (ook van het lachen) voorbij gaan.

Op zaterdagochtend gaat de wekker zoals gewoonlijk even na 6 uur en draaien we ons ochtendprogramma af. We doen 2 heerlijke duikjes op 2 sites voor de kust van Lembeh Island met een combinatie van koraalrif en wit zand. De octopussen en zeepaardjes hebben weer op ons gewacht. Wat een zaligheid daar onder water!

En na de lunch zwaaien we onze Australische vrienden uit. Het was gezellig, we hebben veel pret gehad! En dan strijken we met de iPad, een muziekje en een boekje neer. Vakantie! Maar die is bijna ten einde…. Morgen onze laatste duikdag alweer. Time flies….. Maar we mogen wel kiezen naar welke duiksites we willen, wat een luxe! En daar hoef ik niet lang over na te denken: Jahir! De site waar we de meeste octopussen en frog fish hebben gezien tijdens 1 duik deze afgelopen week….

En als ik dan even wat foto’s op Facebook wil zetten en deze blog bij wil werken doet internet het de hele middag en avond niet. En ineens weet je weer hoeveel je eigenlijk surft, mailt, facebookt en Whatsappt, zelfs in deze verre oorden Dus een boek gepakt en uitgelezen. En op zondagochtend heel vroeg is internet weer bereikbaar, jippie! Even het wereldnieuws en nog zo wat bij lezen.

We zijn op tijd wakker op Nieuwjaarsochtend. Niet omdat we helemaal uitgeslapen zijn maar omdat de regen op ons golfplaten dak klettert. Het giet van de regen, wat een droevig begin van het jaar. Maar we besluiten toch maar op te staan en ons het water in de begeven. Na het ontbijt trekken we alle onze kleding uit behalve zwembroek en bikini en lopen door het ondiepe water naar de boot. Wonderlijk genoeg is iedereen er op deze vroege ochtend, maar het feest was ook op tijd afgelopen.

We gaan het donker grijze water in en stellen ons er niet te veel van voor, maar zoals eigenlijk altijd is het weer wonderlijk en verrassend mooi onder water. 2 blue ringed octopus in het eerste half uur van onze duik doen ons de regen vergeten. Maar als we na een ruim een uur boven komen zien we tijdens de safety stop de regen nog altijd op het water slaan. De oppervlakte-interval brengen we dus met 8 duikers binnen in de boot door, maar heel langzaam gaat het zachter / minder regenen.

De tweede duik is wederom een zoekspelletje in het zwarte zand en we vinden weer van alles wat bijna niet te beschrijven is voor niet-Lembeh-duikers. Zo af en toe lijkt het echt alsof we op een andere planeet zitten of in een gebied waar een nucleaire ramp heeft plaats gevonden. Bizar en briljant tegelijk!

Als we boven komen is het droog! We hebben desondanks toch niet heel veel zin in een derde duik dus het wordt een middagje relaxen en misschien wel verstanding want Juriaan heeft flinke oorpijn. Ik schommel heerlijk 2 uurtjes in een hangmat terwijl Juriaan even bij slaapt in het huisje. En dan is het alweer borrel- en etenstijd. Na het eten ouwehoeren we nog een uurtje of 2 met de andere gasten en gaan dan toch maar op tijd slapen.

Op woensdagochtend is de oorpijn verre van weg en Juriaan besluit een dag op het droge te blijven. En hij blijft dan ook in bed terwijl ik even voor 7 uur naar het ontbijt ga. We duiken deze ochtend op het wrak dat middenin Lembeh Strait ligt op tussen 20 en 30 meter diepte. Het wrak ligt op z’n kant en is volledig begroeid met koraal. Omdat het wrak diep ligt is het grootste deel, inclusief mijn gids, na 30 minuten al op de grens van decompressie. Ik duik als enige met Nitrox en kan nog 54 minuten blijven volgens mijn computer, en ik heb ook nog ruim genoeg lucht. Dan duikt de manager van het resort onder water op. Zij was mee om een open water duiker te gidsen (die vanwege de diepte alleen de bovenkant van het wrak mocht beduiken). Zijn heeft ook nog een half uurtje non-deco tijd en ik doe samen met haar nog een rondje.

Als we bovenkomen varen we even naar het resort waar ik Juriaan even gedag kan zeggen die zich heeft geïnstalleerd op een day-bed. Na een kwartiertje vertrekken we weer voor de tweede duik, op Police Pier, een site min of meer in de haven. Het water ziet er weinig aantrekkelijk uit met een laagje olie op het water. Maar eenmaal onder wat ben ik dat alweer vergeten als ik na een paar minuten me vergaap aan een oranje frog fish. En aan het einde van de duik nog een gele frog fish. Het zou al een hele goede duikdag zijn als dit het was, maar ik heb besloten samen met de Zuid Afrikaanse een nachtduik te gaan maken.

We lunchen en dutten wat in en lezen tijdens de middag en dan maak ik me klaar voor een nachtduik. We varen uit tijdens zonsondergang en de lucht ziet er prachtig uit met wat laag hangende wolken rond de vulkanen op het vasteland. We gaan net na 18 uur onder water en dit zal over 70 minuten een van de beste nachtduiken ooit worden. Na een minuut hebben we de eerste Wunderpuss al te pakken en dan volgen meerdere andersoortigen octopussen, waaronder mijn favoriet: de Flaymboyant. En scorpion fish, en shrimps, en squids en zoveel meer. Wat een TOPduik! Op de weg terug op de boot genieten we na van de duik en de heldere sterrenhemel en dan douchen en aan tafel. De rest heeft al gegeten maar Juriaan heeft gezellig op me gewacht en omdat een tafel helemaal vol zit hebben we een dinner for two aan de andere tafel. Dan nog even foto’s kijken van de duiken van vandaag met alle andere gasten (wij zijn de enige fotografen en filmers in deze groep) en een paar biertjes. En dan zijn we alweer halverwege onze duiken in Lembeh. Time flies……

Het is de hele nacht droog gebleven! Dat hebben we nog niet veel meegemaakt in deze vakantie. En het is stralend weer als we net na zonsopgang de gordijnen van ons hutje openschuiven. Het uitzicht over Lembeh Strait is adembenemend! Wat wel vervelend is, is dat ik dit alles moet zien met een dicht linkeroog. Voor het slapen gaan helemaal ingespoten met anti-mug, en waar steken ze dan? Juist! Twee keer net boven mijn linkeroog en die zit dus nu half dicht. Een beetje anti-jeuk en wat anti-septic druppels en het zal wel wegtrekken in de loop van de dag. Maar omdat het toch mooi weer is kan ik voorlopig prima met een zonnebril op naar het ontbijt. Camera’s in elkaar zetten (en gelukkig constateren dat de fotocamera waar gisteren een half glas water overheen ging toen ie even niet in zijn onderwater-huis zat, het op een vochtvlek in het scherm na, nog doet!) en ontbijten.

En om 7.45 uur worden de trossen losgegooid en varen we uit naar de duiksite met de mooiste naam die wij voor duiksites kennen: Hairball 2. Onderwater komen we weer de usual suspects tegen: hairy frogfish, dragonettes, octopussen, etc. Het blijft een wonderlijke manier van duiken: met je neus in het zwarte zand op zoek naar leven. Maar wel erg leuk! Een mix tussen verstoppertje (en de vissen zijn degene die zich verstoppen en wij zoeken) en een zoekpuzzel (want sommige beesten zijn zo goed gecamoufleerd dat je echt heeeeeel goed moet kijken om ze te kunnen onderscheiden).

Na de eerste duik is het nog altijd prachtig weer en op het voordek drogen we op, drinken water (vooral ook om de zoute smaak van het zeewater weg te spoelen) en relaxen wat in de nog altijd vroege ochtendzon. Op de tweede duik staat onverwacht ineens wat stroming en we moeten wat meer fysieke inspanning verrichten tegen de stroming in dan we hier gewend zijn. Maar uiteindelijk is het altijd weer de moeite waard om een stuk te zwemmen om de onderwater-wereld in haar volle glorie te mogen bekijken.

Tijdens de lunch nemen we afscheid van een Australisch stel en het Duits-Spaanse stel die beide vanmiddag al naar het vaste land gaan omdat er morgen (nieuwjaarsdag) geen transfers naar Manado zijn. En we Whatsappen met onze Duitse vrienden van Bunaken die bezig zijn om hun vervoer naar Two Fish voor vanavond (oudjaarsavond) te regelen zodat ze hier oud & nieuw kunnen vieren. En dan wordt het tijd om de foto’s en video’s eens een beetje op te schonen. Video’s hebben we nog niet kunnen plaatsen op onze blog of Facebook vanwege het wiebelige internet en de onvoorstelbaar trage verbinding. Dus dat wordt een klusje voor thuis. En dan moeten we ook al ons materiaal op We Transfer zetten voor diverse mensen die we hier en Bunaken ontmoet hebben die zelf geen camera hebben of niet tevreden waren over hun eigen foto’s. Maar dit allemaal thuis doen is ook een soort van nagenieten van de vakantie als we terug zijn in Nederland.

We gaan even 2 uurtjes plat in de middag want je bent hier niet meer gewend om laat te gaan slapen. De bar gaat op gewone avonden om 22.30 uur dicht, maar het resort is dan ook wel weer vol leven als wij ‘s ochtends even na 6 uur naast ons bed staan. Het zou geen ritme zijn wat ik thuis vol kan houden met lange werkdagen en volle avondprogramma’s, maar hier werkt het prima en is het zelfs wel lekker.

Na het eten komen onze Duitse vrienden aan met een bootje. De flessen Bintang vloeien rijkelijk. Het wil niet echt een dansavond worden, maar gezellig is het wel. Het vuurwerk op ons resort wordt om 22 uur alvast afgestoken want om middernacht wordt een ware lichtshow verwacht aan de overkant van de baai. Na een half uurtje vuurpijlen en stevige knallen van vuurwerk dat in Nederland zeker verboden zou zijn, is de voorraad er doorheen gebrand. Om iets voor 12 uur komt de Australische dame met een grote berg sterretjes en allemaal met een bosje sterretjes in de hand luiden we het nieuw jaar in. En kijken vol verbazing hoe dit relatief arme gebied zoveel Rupies de licht inschiet aan de andere kant van Lembeh Strait. Even na 1 uur worden onze Duitse vrienden opgehaald door hun bootje en dan gaan wij nog even op de veranda naar de laatste stuiptrekkingen van het vuurwerk kijken en dan slapen. Kijken of we op tijd en fris genoeg wakker worden voor de ochtendduiken…..

Na een middagje luieren en tevergeefs de zaterdag Volkskrant proberen te downloaden gaan we om 19 uur, zoals iedere avond, aan tafel. We zitten ineens tussen de Britten en Australiers. De een met stoerdere duikverhalen dan de ander maar allemaal vriendelijk en gezellig. Na het eten zitten we nog even bij de bar en dan is het na een dagje verhuizen en reizen wel tijd om te gaan slapen. En net als we dat besluiten barst een fikse bui los. De twee Britse dames die ook een paar dagen met ons op Bunaken waren geven ons de schuld van het slechte weer…. We hadden ze al verteld dat als wij reizen dat we zelfs in de droge tijd overal regen hebben. En daarbij komen we natuurlijk uit het natte Nederland. Als de bui is overgetrokken klimmen we naar ons hutje en even voor 23 uur liggen we dan toch op de veel te zachte matras.

Gedurende de nacht plenst het, het regent dat het giet, het stroomt. Nu is het waar dat het op een golfplaten dak allemaal nog erger klinkt dan het is, maar per saldo regent het 6 uur flink door aan 1 stuk. Net na zonsopgang staan we op en het wordt dan ook langzaam droog. Maar als we om 7.15 uur van het ontbijt naar de duikschool willen lopen, een slordige 40 meter, krijgen we weer een bui op ons hoofd. En in de, dan nog, lichte regen stappen we op de boot voor onze eerste dag muck-diving.

Het water ziet er vanaf de oppervlakte al donker uit (wat logisch is met het zwarte zand op de bodem) en ook de hemel is nog vol donkere wolken. Maar juist dat zwarte zand brengt een geheel andere duikervaring met zich mee, en daar hebben we naar uit gekeken. We zijn nog niet afgedaald naar 25 meter op de eerste duik en we hebben al de eerste pygmee seahorse. Verderop komen we de usual suspect van het muck duiken tegen: dragonets, robust ghost pipe fish, porcupines. Helaas doet de flitser van de fotocamera het ineens niet (en het lampje van de video camera was ook al stuk), maar met wat handmatig white-balancen komen we een heel eind.

Na de duik is de zon zelfs even doorgebroken en met een beker water, wat ananas en wat oewehoeren met de Britten en Australiers doden we de tijd van het oppervlakte-interval. Ook op de tweede duik beginnen we met een klein zeepaardje, een gifgele deze keer. En verderop Juriaans eerste mimic octopus. Een octopus die zich qua kleur en vorm probeert voor te doen als een ander soortig dier en daarmee jagers op het verkeerde been hoopt te zetten. Met nog meer zeepaardjes, nudibranches, krabbetjes, garnalen, cat fish en heel veel meer klein spul komen we richting het einde van de 75 minuten duiktijd die we hier krijgen. En dan is daar de coconut octopus. Een octopus die zich probeert te verstoppen in een schelp en als wij te dichtbij komen naar zijn zin zelfs met de schelp aan de wandel gaat. Verderop legt hij de schelp weer in het zand en probeert zijn acht armen er weer in te proppen en de bovenste helft van de schelp als een deksel over zijn hoofd dicht te trekken. Heel cool!

Als we na het terugvaren, douchen en lunchen in de bar zitten (en nee, dat is niet meteen aan het bier, zo heet de ruimte met de hangmatten, stoelen, banken en daybeds) krijgen we een Whatsapp van het Duitse stel die het nationale park na een dag al weer laten voor wat het is en later vandaag in ons buurresortje aan komen. We bekijken hangend op een bank de foto’s en filmpjes en werken Facebook even bij. Dit is echt vakantie! Ondanks dat het donker is en blijft. De donkere dagen na Kerst bevallen ons prima!

Op onze laatste duikdag in Bunaken gaan we op dagtocht. Om 7.30 uur varen we uit met onze Duitse vrienden, de Nederlandse die in Indonesië woont, een Amerikaanse arts in opleiding die net haar brevet heeft gehaald en een Duits-Spaans stel. De gidsen en bootcrew zijn om onduidelijke redenen uitgelaten en wij liggen heerlijk op het dek wakker te worden als we op een gigantische school dolfijnen stuiten. We varen een paar rondjes tussen de springende, jagende en spelende dolfijnen door en gaan dan door naar Barracuda Point, 1,5 uur varen ten noorden van Bunaken.

Als we rond 9.30 uur het water in gaan is er een hele opstelling gemaakt. Onze gids Ronals gaat voorop, Rolly zwemt een eind verder in de open zee (wij worden ingehuurd om tussen de gidsen in te zwemmen zodat ze beide ons kunnen zien als ze te ver uit elkaar lighen om elkaar te kunnen zien), Rian zwemt middenin de groep en Leo sluit de rij. We gaan op zoek naar een grote school Barracuda’s. Na een paar minuten vinden we eerst een grote groep Jacks op 30 meter in de open zee. En even later als we terug gaan naar het rif worden we door het rinkelen van een rammelaar naar 12 meter geroepen waar een hele grote school Barracuda’s zwemt. We hangen aan de rand van het rif in de stroming te genieten van het uitzicht! En aan het einde van de duik nog een enorm cuttlefish! Wat een topduik! Wat een feestje!

We relaxen wat op de boot en bespreken met de gidsen en bootcrew dat ze ‘s avonds op de laatste avond van ons allemaal (behalve van de Nederlandse die in Indonesië woont, die blijft 1 dag langer) dat ze muziek komen maken in de bar. De tweede duik maken we op een wand met een stevige stroming en we glijden langs het koraal. Lastig foto’s maken in de stroming maar wel lekker drijven!

De lunch wordt geserveerd op de boot met mijn favoriete Indonesische gerecht: gefrituurde eieren in sambal! Dan doen we een kort after lunch dutje en het is alweer tijd voor de derde duik van de dag en onze laatste op Bunaken. Het waren weer 15 heerlijke duiken! En op de terugweg is het nog altijd mooi weer (een uitzondering deze week, waarop het iedere dag wel geregend heeft, van een half uurtje tot 24 uur onafgebroken). En als we nog een keer een gigantische school dolfijnen tegenkomen (met baby’s die uit het water opspringen) kan de dag eigenlijk al niet meer

Voor het eten pakken we vast onze spullen een beetje bij elkaar, drinken een welverdiend biertje en gaan aan tafel. Altijd wonderlijk om te constateren dat iedereen die aan de 2 tafels zit na ons is aangekomen, dus het is een mooi moment om te gaan. Na het eten zit een deel van de staf al met gitaren, ukeleles en de grote zelf gemaakt bas, in de bar zich warm te spelen en zingen. Als ze de lokale smartlappen hebben gehad draaien we onze stoelen in het zand bij en zingen we mee met de golden oldies als Leaving on a Jet Plane, Wonderwall, What’s up en Knockin on Heaven’s Door. Rond middernacht zijn we weer ‘slechts’ over gebleven met het Duitse stel, bestellen we nog een rondje bier voor de staf en dan is het een uurtje later ook voor ons tijd om te gaan slapen. Wat een heerlijke laatste dag, wat een fijne week, wat een feestje!

De een met een iets grotere kater dan de ander zitten we op zaterdagochtend aan ons laatste ontbijt in Bunaken. Afrekenen blijkt een issue (er is onduidelijk hoeveel we al hebben overmaakt vanuit Nederland) maar omdat we naar het Two Fish resort in Lembeh gaan nemen we de rekening mee en zien we het daar wel op 7 januari. We varen even na 9 uur, in wederom een enorm een stortbui, weg van Bunaken met alle vertrekkers en om 10 uur zijn we terug in de haven van Manado. Het Duitse stel gaat toch niet mee naar Lembeh omdat er geen transfer is op de dag dat zij vanuit Manado naar Surabaya vliegen. We spreken af om tijdens onze tussenstop van 6 uur in Singapore met ze te gaan eten (hij woont en werkt daar voor een paar maanden en zij blijft nog een week daar) en nemen afscheid van iedereen. Met het Duits-Spaanse stel rijden we naar de Mall waar we een hamburger eten en een dubbele espresso drinken. En dat hadden we nodig na 8 dagen rijst en geen koffie (of oploskoffie die Juriaan wel drinkt maar ik weiger). En dan door naar Lembeh. In een haventje net buiten Bitung worden we opgepikt door de boot van Two Fish en rond 13 uur zetten we voet aan wal op Lembeh Island.

Ook hier heeft het resortje een stevige verbetering ondergaan. Er staan meer huisjes, de vloer in de bar is niet meer van (zwart vulkaan)zand en ook hier is wifi. Na een korte briefing en een colaatje worden we naar onze cottage gebracht, een hoger gelegen huisje met prachtig uitzicht over heel Lembeh Strait. Hier mogen we 5 nachten blijven en dan moeten we verkassen naar een kamer beneden (omdat we zo laat geboekt hadden zat bijna alles al vol). Dat is vast ook prima, maar dit is wel echt genieten. Dus dat gaan we op deze lekker luie en zonnige middag doen!

Een van de tafels in het restaurant is ineens gevuld met een Amerikaanse familie. Het oudere Amerikaanse stel dat hier al een aantal dagen is schuift bij hen aan en wij zitten met ‘de rest’ aan de andere lange tafel. Tegenwoordig zijn we strategisch wanneer we aan tafel gaan, bij voorkeur tegelijk met de Nederlandse, het Duitse stel en de Amerikaanse die hier haar eerste brevetten haalt. En liever niet met het Oostenrijks-Zwitserse stel waar we inmiddels allemaal een (ongezouten) mening over hebben. De Amerikanen eten zoals je van ze verwacht: VEEL! Als wij gaan opscheppen van het buffetje zijn de vis, de pasta en de sla al op….. Het duurt even voor de keuken dat in de gaten heeft maar dan wordt er bijgevuld en moeten we opschieten voor de Amerikaanse familie voor de tweede keer gaat opscheppen. Hoe volk-bevestigend Er staat als dessert een enorme pot Christmas-cookies: iets met zanddeeg, caramel en pinda’s…. Jummie! En nadat de Amerikanen 2 keer hun hand in de pot hebben gestoken zet ik de pot maar eens een half uurtje op onze tafel waar we nog wat zitten na te tafelen. Maar de koekjes zijn zo zoet dat we al vrij snel de dop weer op de pot draaien.

Na het eten gaan we nog even met z’n vijfen naar de bar, maar het is een rustig avondje en de staf in hun kerst-kater aan het verwerken thuis dus de barman sluit de bar vroeg en wij gaan nog even lekker lezen en kletsen op onze veranda. En ach, het is ook morgen al weer vroeg 6.20 uur….

We duiken op donderdag met 9 duikers, 4 gidsen 2 man boot-crew vanaf de boot waar we tot nu toe het rijk voor ons 4-en hadden. Het is dus even passen en meten met alle uitrustingen, tanks en mensen. We varen naar het vaste land waar we een eerste duik maken op een muck-site: vulkaanzand met kleine koraal-plukjes met klein spul, een voorproefje voor Lembeh waar we zaterdag naar toe gaan. Niet iedereen van de boot blijkt muck-diving leuk te vinden (want het is ook wat meer speuren en zoeken en zwemmen dan langs een kleurrijke wand drijven) en iedereen vindt een tweede duik op een wand op het eilandje Siladen een prima plek voor de tweede duik.

Tijdens het varen komt het thema van de avond ervoor weer terug: hoe romantisch zijn Indonesische mannen, en mannen in het algemeen. Een van de gasten dacht dat Indonesische mannen heel romantisch zijn omdat ze vaak hun gitaar pakken en liefdesliedje zingen. De Nederlandse die al 11 jaar in Indonesië woont kan dit met mooie verhalen ontkrachten en ik ken er ook nog wel een paar van 5 jaar geleden toen ik hier een maand alleen zat. En vandaag wordt ieder actie van iedere man op de boot en aan land langs de romantiek-meetlat gelegd. Met een knipoog En als ik tijdens de briefing voor de tweede duik in de weg sta plof ik in mijn wetsuit bij Juriaan op schoot, romantisch vindt iedereen…. Flauwe maar ontspannende grappen de hele dag.

De twee duik is een heerlijk rustige kleurrijke wandduik, de enige teleurstelling is dat ik halverwege zie dat er waterdruppels aan de binnenkant van het onderwaterhuis zitten en het beeld mistig is. Nu is alles nat, vochtig of klam hier en de filmcamera kan ook zonder huis tegen (spat) water (tot 3 meter diepte) dus ik maak me geen zorgen, maar jammer van de filmpjes die ik tijdens deze duik maak is het wel. Als we terugkomen is het laag water en deze keer moeten we dus teruglopen vanaf de boot naar het eiland. We nemen een shortcut met onze gids Ronald (zo heet ie vast niet echt, dit is zijn gids- of artiestennaam zullen we maar zeggen) door de mangrove. Mooi plaatje!

Als we bij de lunch zitten horen we dat de rebreather stuk is, en Juriaans test-duik met dit apparaat gaat dus helaas niet door. Hij had wel zin in een middagduik dus hij vertrekt om 14.30 uur nog een keer, ik plof lekker bij en in het zwembad neer en haal wat slaap in van de matige nachten die ik hier heb (waarschijnlijk door de klamme lakens en de enorme jeuk van vele tientallen muggenbulten). Als Juriaan terug is hangen we nog even op de dagbedden en in de hangmat met een koud drankje en dan is het muggentijd, dus tijd om te douchen. En dan is het alweer borreltijd, en op zoek naar een stoel of kruk want het is plotseling wel druk hier. Het schijnt op Lembeh ook volle bak te zijn, maar er is nog 1 huisje vrij van 29 december tot 1 januari, en onze Duitse vrienden overwegen zaterdag voor oud & nieuw met ons mee te gaan die kant op. Zou gezellig zijn!

De tafel voor het Kerstdiner, hier gevierd op Kerstavond, is feestelijk gedekt: kaarsen, slingers, groen. We hebben alleen even niet heel goed opgelet waar we gingen zitten en een wat minder gezellig stel schuift naast ons aan. Ze zwijgen het eerste half uur terwijl wij smullen van de gebarbequede (schrijf je dat zo?) sateetjes, tzatiki, flat bread, groentes en uiteraard rijst. Maar uiteindelijk bij de chocolade-sinaasappel-mousse blijkt zij te kunnen praten, hij blijft stil. Het is inmiddels weer stevig gaan regenen en wij hebben, dom dom dom, onze paraplu niet meegenomen vanaf ons huisje. Ik leen er eentje van het Duitse stel waar we elke dag mee op de boot zitten en loop even heen en weer om de paraplu te halen…. Gevlucht van de zwijgers.

Daarna verschansen we ons in de bar. Het is rustig. De staf is naar feesten in een van de dorpjes op het eiland en wij borrelen, terwijl de regen maar blijft vallen, met een deel van de gasten. We maken nog even de grap dat we de nachtmis in de grote kerk in het dichtstbijzijnde dorp, op 20 minuten lopen, nog kunnen halen, maar we laten de mis voor wat ie is en nemen nog een biertje.

Kerstontbijt is hier een gewoon ontbijt: gebakken eitje en bananen-pannenkoek. En even voor 8 uur lopen we door het lage water en zeegras naar de boot en een voorzichtig zonnetje breekt door. Wat een opluchting en verrassing na een dag met 105 mm regen! Het water is nog wel wat onrustig en er staat een flinke stroming op Ron’s Pointbaan de noordkant van Bunaken. Maar het goede nieuws is: stroming betekent grote beesten en al snel zien we een white tip reef shark op het gezicht zonder moeite tegen de stroom in langszwemmen. En ook al zien we er weinig aërodynamisch uit, ook de schildpadden hebben geen moeite met de stroming. We hangen af en toe even aan het rif om op elkaar te wachten of even van het uitzicht te genieten en er tegen in zwemmen is een mission impossible, maar dat waren we ook helemaal niet van plan want daar wordt je moe van

Tijdens het oppervlakte-interval genieten we op het voordek van de inmiddels volledig doorgebroken zon. En pas in de avond zullen we merken hoe sterk de zon hier rond de evenaar is, ook als je je ‘s ochtends van je kruin tot je tenen hebt ingesmeerd. De tweede duik is ook weer in de stroming maar nu wel iets vriendelijker dan bij de eerste duik langs een prachtige wand, met wederom een flinke hoeveelheid schildpadden om ons heen. Heerlijk! Beter kan je de ochtend van eerste Kerstdag niet doorbrengen! En als we naar het resort varen duikt er, letterlijk, een school dolfijnen op voor de boot, recht voor ons resortje. Ze springen om de boot heen en zwemmen met ons mee. Wat een Kerst-cadeautje!

Na de lunch strijken we neer bij het zwembad met een boekje, een muziekje en halen nog een uurtje slaap in. Want onder het oorverdovende lawaai van zulke heftige en langdurige regen op een golfplaten dakje is het lastig in slaap vallen, zelfs voor een makkelijke slaper als ik.

Ook al is het geen officieel Kerstdiner ook op eerste Kerstdag is er een assortiment van bijzondere gerechten gemaakt. De bbq-kip, gepofte aardappel (met geraspte kaas, jeetje want kan je kaas na een week al missen!), groente-kebabs, guacemole, humus en salade smaken uitstekend. Als we uitgegeten zijn blijkt de staf vertrokken. De barman is onvindbaar dus Brendon de Zuid Afrikaanse instructeur hier regelt drankjes terwijl ik Liz, de resort-manager, samen met nog 2 anderen help de tafels af te ruimen. En Liz en Brendon scheppen samen de door Liz gemaakte apple-crumble op de borden die ik uitserveer. Het is bijna of we thuis zijn.

We drinken nog een borrel in de bar, en ja hoor, het regent weer. Deze keer hadden we de paraplu voor de zekerheid maar meegenomen, vooruitziende blik We blijven al snel over met Katrina en Michael, het Duitse stel die bij ons op de boot zit (en verder geen andere gasten, dus dat is sowieso luxe) en gezellig is en net als wij flink wat reisverhalen hebben. Als de bar gesloten wordt nemen we er nog eentje en dan slapen, want de wekker gaat hier ook met Kerst op een onchristelijk tijdstip.

Na het tweede Kerstdag ontbijt worden we met de drijvende badkuip naar onze boot gebracht, wederom voor slechts ons vieren. Het is droog maar de zon twijfelt nog of ze door zal breken. Na de eerste hele rustige duik komen we boven en heeft de zon besloten dat het dag is en kunnen we opdrogen op het voordek in de zon, maar wel opletten dat we niet met dezelfde kant naar de zon zitten als gisteren. Ondanks dat de verbrandingen meevallen willen we geen olie op het vuur doen.

Ook de tweede duik is zonder stroming dus eindeloos veel gelegenheid op het kleine spul en de schildpadden van dichtbij te bewonderen, te fotograferen en te filmen. Juriaans testduik met een rebreather stellen we uit tot morgen dus de middag tijd om Facebook een beetje bij te werken en lekker aan het zwembad te luieren. Daar wordt het rond 16 uur wel wat drukker als er 6 nieuwe gasten binnenkomen en Tina en Nigel met hun kroost in het water duiken. Een van de 3 honden van Nigel, Rex, komt naast me liggen. Mijn hondenvriendje van jaren geleden die toen nog een puppy was is nu een aanhankelijke oude heer die graag geaaid wordt en niet ophoudt met pootjes geven.

Rond muggentijd, 17.30 uur, nemen we maar weer een douche, zetten we onze foto’s en filmpjes op de ipad en vertrekken we naar de bar waar wifi ontvangst is om dit blogje te schrijven en te posten. Een voorspelbaar maar zeer ontspannen schema zo’n duikvakantie!

Op zondagochtend staan we net als alle andere dagen voor 6.30 uur naast ons bed. Spulletjes in een waterdichte tas, camera’s klaar maken en naar het ontbijt. Juriaan heeft de dag van tevoren Indonesisch ontbijt besteld en krijgt nasi met een omeletje en ik neem een bananen-pannekoek. Dan even de Nitrox-flessen analyseren en aftekenen en dan mogen we, als vanouds door het ondiepe water naar de boot lopen die een flink eind verderop ligt vanwege laag water. Het is volle bak aan boord en we varen richting Lekuan 1, de wand net om het hoekje.

In het water komen we diverse schildpadden tegen en vinden we een pygmee-seahorse en struikelen we over de krabbetjes en nudibranches. Als we boven komen schijnt de zon, we om onduidelijke redenen weer terug naar het resort tussen de duiken door en we dobberen een half uurtje in de zon in het Mangrove-bos voor ons duikcentrum.

En dan is het tijd voor de tweede duik. Wederom veel klein spul in de wand en schildpadden die een tukje doen in een holletje in de wand. We twijfelen of we een middagduik zullen doen (want doen moet je behoorlijk haasten als je terugkomt na de ochtendduiken: douchen, lunchen en dan vrijwel meteen weer op pad) en besluiten nog een dagje echt vakantie te houden met een middag niets doen. Tijdens de lunch blijkt dit al een verstandige keuze: het begint te regenen. En ondanks dat je toch wel nat wordt van duiken is door de regen in je bikini naar een duikboot lopen altijd wel een tikje treurig. Dus we strijken neer op een dag-bed onder een afdakje en lezen en snoozen een beetje. En af en toe checken we onze mail, Whatsapp en Facebook, maar wel met je arm gestrekt omhoog, anders is wifi niet sterk genoeg om de dagbedden te bereiken.

‘s Avonds via ren biertje aan de bar aan tafel. Nooit geweten dat aardappels (gebakken) zo lekker kunnen zijn na 4 dagen 2 keer per dag rijst Na het eten tijd voor nog een biertje en wat duik- en reisverhalen met de Zweed met wie we 2 dagen gedoken hebben en die morgen alweer vertrekt en een Duits stel dat veel reist en net is aangekomen. Het is rond 23 uur min of meer droog en we lopen naar ons huisje. We zetten nog geen voet op het trapje naar de veranda en het begint toch weer te regenen. En dat blijft het doen…. De hele nacht, alsof er hagelstenen op het dak kletteren. Het hoost, het giet en dat 7 uur lang!

In de ochtend ligt het resort er donker en nat bij, en het regent nog altijd stevig! Onder de paraplu lopen we naar het ontbijt, waar we de eersten zijn, heel even vragen we ons af of wij nu gek zijn dat we toch het water in willen. Maar na een kwartiertjes zijn er nog 8 gasten. Helaas is het nog altijd laag water in de ochtend en moeten we door het lage water naar de boot. Dan maar t-shirts uit, anders worden ze toch alleen maar drijfnat, want wij blijken het slechtst voorbereid van iedereen op het regenseizoen: iedereen heeft een regenjas of poncho…..

Door een gordijn van regen varen we naar Fukui, een duiksite op 20 minuten varen. Al flink nat door het spatwater en de regen komen we daar aan. De boothulp is doorweekt: hij houdt voor op het dek in de gaten of we niet op ronddrijvend hout of een klein vissersbootje af koersen en geeft met zijn hand signalen aan de captain. Hij zit eerst in zijn poncho maar als dat ook geen soelaas biedt komt hij heel even binnen om zijn poncho uit te doen en een duikmasker op te zetten want door de slagregen ziet hij niets. Een vermakelijk gezicht, maar ergens ook wel heel treurig hier midden in de tropen op 1,5 graad boven de evenaar.

We gaan het water in en de temperatuur is zelfs prettig, alsof we in een warm bad springen. Onder water is het zicht beter dan we verwacht hadden en we worden begroet door een grote school batfish. Er staat wel een stevig stroming en we schieten over het sloping reef heen, en zo heel even grijpen we een rots (Juriaan zelfs met zijn rifhaak) om even in de stroming te hangen. Na een uurtje is Juriaans lucht op en gaan we naar boven. Tijdens de safety stop zien we al dat het nog altijd flink regent. Op de boot warmen we ons een beetje op (want onder water is het niet koud, maar in de regen wordt het toch wel fris) aan thee en koffie en we zijn akkoord met een oppervlakte-interval van minder dan een uur. Hoewel het natte duikpak weer aantrekken altijd even onprettig is, is het onderwater weer lekker warm en rustig.

De wand van Lekuan 2 ligt er onverwacht mooi bij: goed zicht, veel vis! Al bij het afdalen struikel ik over de eerste schildpad in de wand en na een paar minuten filmen ga ik ook verder naar beneden. Er zit veel vis en we zwemmen bijna door vissoep, heerlijk! Het lijkt aan het einde van de duik iets minder hard te regenen, maar droog is het nog lang niet….. Na een warme douche voor mij (en een koude voor Juriaan, blijkbaar is de hoeveelheid warm water beperkt :-0) lunchen we Tina en Nigel, de eigenaren van Two Fish Divers. En we laten de middagduik voor wat ie is. Even droog blijven is ook wel even lekker

De middag brengen we weer heerlijk sloom door: drankje, boekje, beetjes bijslapen en dan naar de bar. De diner-tafel is al Kerstig gedekt voor Christmas Eve!